Με μεγάλη μας χαρά φιλοξενούμε ξανά τη σκηνοθέτιδα Χρύσα Καψούλη, η οποία αυτή τη φορά επανέρχεται με την υπογραφή της στη σκηνοθεσία της παράστασης “Φαέθων” του Δημήτρη Δημητριάδη, στο Θέατρο Φούρνος. Μιλήσαμε για το πώς και το γιατί, για την αρχική προσέγγιση, το “ναι” της και ό,τι την οδήγησε να το κάνει και να ξεκινήσει πρόβες. Μιλήσαμε για την ουσία του έργου και τις προεκτάσεις του στο σήμερα. Για το σκοτάδι που κρύβεται ακόμα και στο φως. Εννοείται ότι τη ρωτήσαμε για τα επόμενα σχέδιά της, καθώς και για την αγάπη της για την τέχνη της. Η κυρία Καψούλη είναι ένας ταξιδευτής του χώρου, του χρόνου, του πλανήτη και του θεάτρου.

Σε προηγούμενη συνέντευξη μας είχατε πει πως «Τα κείμενα έρχονται και σε βρίσκουν μόνα τους». Έτσι έγινε και αυτή τη φορά;
Με έναν τρόπο ναι, μόνο που η έκπληξη αυτή τη φορά ήταν πολύ ευχάριστη, γιατί ήρθε η ομάδα Bonaventura, η οποία αποτελείται από πολύ αγαπημένους μαθητές μου-ηθοποιούς και μου ζήτησε να τους σκηνοθετήσω ένα έργο. Μέσα στα κείμενα που τους πρότεινα ήταν και ο Φαέθων του Δημήτρη Δημητριάδη. Ήταν μεγάλη η χαρά μου όταν αποφάσισαν τελικά αυτό το συγκεκριμένο κείμενο, γιατί ο Δημητριάδης είναι ένας συγγραφέας που με αφορά και έχω δουλέψει ξανά μαζί του. Αυτό είναι το πέμπτο κείμενό του που σκηνοθετώ και έχω την αίσθηση ότι η συγκυρία τούτη τη φορά είναι πραγματικά ευνοϊκή.

Πότε αποφασίσατε ότι θα σκηνοθετήσετε την παράσταση; Τι σας έκανε να πείτε το ναι;
Η ίδια η συγκυρία. Ο κάθε ένας από αυτούς του συγκεκριμένους ηθοποιούς. Ο Δημήτρης Βουτσής, η Μάγδα Κατσιπάνου, η Κατερίνα Κέντρου, ο Χριστόφορος Κώνστας, η Κλέλια Μαμουνάκη, είναι πολύ αγαπημένα μου πρόσωπα. Επειδή πάντα η συνθήκη της εργασίας μας είναι πολύ σκληρή, απαιτεί να είμαστε ολόκληροι και υπάρχει πολύς κόπος για να ολοκληρωθεί ένα έργο, το να υπάρχει ένας θίασος και κοινή γλώσσα είναι ό,τι πιο σημαντικό.

Έχετε σκηνοθετήσει μονολόγους και τώρα σκηνοθετείτε ένα έργο με πέντε ηθοποιούς. Παραμένει ίδια η δυσκολία, παραμένουν ίδιες οι απαιτήσεις;
Έχω σκηνοθετήσει μονολογους, έχω σκηνοθετήσει όμως και αρκετά πολυπρόσωπα έργα. Μια και υπάρχει και ο Δημητριάδης στη μέση, θα αναφέρω ένα ακόμη πολυπρόσωπο έργο του, την Ονείρου Οδύσσεια, που έγινε στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, αλλά και άλλα πολυπρόσωπα κείμενα, όπως, αναφέρω ενδεικτικά, Ιουδίθ – αποχωρισμός από το σώμα του Barker στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Άγριες Νότες της Νίνας Ράπη στο Αγγέλων Βήμα, Το δέντρο της Μαρίας Λαϊνά στο θέατρο Σημείο, Ροστμπίφ της Λείας Βιτάλη στο θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας (Β’ σκηνή), η Κυρία Κλάιν του Nicholas Wright και Η σκιά του Μαρτ του Stig Dagerman στο Θέατρο Αργώ με την Αιμιλία Υψηλάντη, Μεταγωγή του Γιώργου Βέλτσου στο Small Argo full of Art, Δεσποινίς Δυστυχία του Τσιμάρα Τζανάτου στο θέατρο Φούρνος.

Η δυσκολία παραμένει πάντα η ίδια. Το κείμενο πρέπει να επικοινωνήσει με τους θεατές. Να μην προδώσεις τον συγγραφέα αλλά ούτε και τον εαυτό σου. Να σε ενδιαφέρει και να σε συγκινεί το έργο που έχεις παραλάβει και να θέλεις να μεταφέρεις αυτή τη συγκίνηση. Να σημειώσουμε επίσης την επικοινωνία με τους ίδιους τους ηθοποιούς, οι οποίοι είναι αυτοί που θα βρίσκονται πάνω στη σκηνή, που θα εκφέρουν τον λόγο και θα κοινωνήσουν την ουσία του κειμένου.

Θα λέγατε ότι το κείμενο είναι σκοτεινά προφητικό; Και – όπως φαίνεται – ανατριχιαστικά επίκαιρο;
Απολύτως. Έξω από την ηδονή του ίδιου του κειμένου, των λέξεων, της φιλοσοφικής και ποιητικής του διάστασης υπάρχει και κάτι ακόμη. Όπως λέει και ο ίδιος ο Δημήτρης Δημητριάδης, “Ο Φαέθων δεν αποτυγχάνει. Υπερβαίνοντας και καταργώντας αυτό που δεν τόλμησαν ο Άμλετ και ο Κάφκα, κερδίζει αυτό που τον διαχωρίζει ριζικά από αυτούς με τους οποίους ήταν συνδεδεμένος, μέχρι να εξωθηθεί στην λυτρωτική πράξη του. Ο Λέλο γίνεται Φαέθων, επειδή αποφασίζει να γίνει πατροκτόνος. Το έγκλημά του τον μυθοποιεί”.

Δηλαδή ο Φαέθων σκοτώνει τον πατέρα, είναι πατροκτόνος. Απελευθερώνεται ο ίδιος όταν κάνει την πράξη και απελευθερώνονται και τα πρόσωπα που αγαπά. Η μητέρα και οι αδερφές του. Βέβαια, τίποτα δε συμβαίνει εντός της σκηνής, με αποτέλεσμα αυτό να λειτουργεί ως μεταφορα. Αυτό είναι καίριο και σημαντικό.

Ως προς το αν είναι επίκαιρο, θα ήθελα να απαντήσω πως όχι, αλλά η ίδια η ζωή και η συγκυρία μας διαψεύδουν. Ιστορίες κακοποίησης παιδιών, γυναικοκτονίες, όχι μόνο στην Ευρώπη ή στη χώρα μας, αλλά και στη γειτονιά μας. Η συχνότητα είναι ανατριχιαστική. Οπότε με αυτή την έννοια, υπάρχει αναγκαιότητα για το κείμενο του Φαέθοντα στην Αθήνα του 2026.

Πόσο καιρό κράτησαν οι πρόβες; Υπήρξε κάποιο σημείο, στο οποίο εστιάσατε ιδιαίτερα;
Έχουμε ξεκινήσει πρόβες από τον Οκτώβριο. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να ωριμάζουν το έργο και οι ρόλοι. Δεν είναι κάτι που εγώ το σκέφτομαι μόνη μου, αλλά πρέπει να το μεταδώσω στους ηθοποιούς και αυτοί με τη σειρά τους να το αναπτύξουν. Ο καθένας να μπει μέσα στον ρόλο του και να κάνει τη δική του διαδρομή. Οπότε ναι, χρειάζεται χρόνος. Θέλω να έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου για να σκεφτούμε, να αναθεωρήσουμε και να αποφασίσουμε. Δεν υπάρχει ένα σημείο το οποίο να με απασχόλησε ιδιαίτερα. Προσπάθησα σε κάθε στιγμή του έργου να αποκαλυφθεί η αλήθεια καθώς και το φινάλε να μην είναι μονοσήμαντο, να έχει πολλές διαστάσεις, ώστε ο κάθε θεατής να πάρει μαζί του αυτό που χρειάζεται για τη δική του σκέψη, αίσθημα, εξέλιξη, ιστορία.

Μέχρι πότε θα είστε με το καλό στο θέατρο «Φούρνος»;
Οι παραστάσεις θα είναι κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις εννιά το βράδυ και θα παίζουμε μέχρι και την Μεγάλη Τρίτη. Εύχομαι και ελπίζω στη Μαυρομιχάλη να έρθουν όσο το δυνατόν περισσότεροι θεατές. Ο Φαέθων του Δημητριάδη να γίνει πόλος έλξης (και σκέψης) και να αποτελέσει ένα θεατρικό γεγονός στην Αθήνα.

Υπάρχουν άλλα πλάνα σας, τα οποία να είναι ανακοινώσιμα;
Υπάρχει μία πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση από το θέατρο Φούρνος, όπως επίσης και μία πρόταση για το “Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός”, με τον Ανδρέα Στάικο και την Εμμανουέλα Κοντογιώργου και θέλω να ελπίζω ότι θα βρουν χρηματοδότηση και θα υλοποιηθούν.

Τι σημαίνει για σας η τέχνη σας; Πώς αντιλαμβάνεστε τη σκηνοθεσία όλα αυτά τα χρόνια;
Στη δική μας δουλειά υπάρχει το εξής προνόμιο και μειονέκτημα. Το προνόμιο είναι ότι δεν ξεχωρίζεις τον εαυτό σου από το αντικείμενο της εργασίας σου. Όπως και η εργασία σου δεν μπορεί να ξεχωρίσει από εσένα και το εγώ σου. Συμβαίνει και με εμάς (ηθοποιούς, σκηνοθέτες) αλλά και με όλους τους ανθρώπους που κάνουν τέχνη, ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, να ταυτίζονται με το έργο τους. Όλη μας η ζωή γίνεται αυτό που είναι η δουλειά μας.

Αλλά, όπως λέει και μια φίλη μου, ξέρουμε με ποιον τρόπο έχουν περάσει τα χρόνια. Είναι τα έργα εκεί και μας το θυμίζουν. “Τότε που έκανα αυτό, τότε που έκανα εκείνο, τότε που ήμουν στην Επίδαυρο, τότε που ήμουν στη Σαγκάη, στην Ινδονησία”. Ούτως ή άλλως τα έργα είναι ταξίδια στον χώρο και τον χρόνο. Αλλά και για να θυμηθούμε τον Βασίλη Παπαβασιλείου, που τον χάσαμε πρόσφατα και που για εμένα είναι ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης και δάσκαλος… “Αν είχαμε το ταλέντο για τη ζωή, δεν θα κάναμε θέατρο”.

Αντιλαμβάνομαι το θέατρο όπως περιέγραψα και παραπάνω. Ως όλη μου τη ζωή. Δεν είναι μόνο η σκηνοθεσία, είναι η διδασκαλία, είναι η υποκριτική. Από το 1982 μέχρι το 2018 έπαιζα ανελλιπώς, ενώ τα τελευταία χρόνια περισσότερο σκηνοθετώ. Είμαι ευγνώμων που έχω την ευκαιρία να ζω ανάμεσα στους ανθρώπους του θεάτρου, να δουλεύω με διαφορετικές προσωπικότητες, σπουδαίους συγγραφείς, σπουδαίους σκηνοθέτες, να κάνω μακρινά ταξίδια είτε με το νου είτε γεωγραφικά. Έχω γυρίσει σχεδόν όλο τον κόσμο με παραστάσεις. Δηλαδή επιστρέφω στην αρχική διαπίστωση ότι το θέατρο είναι όλη μου η ζωή.

Κώστας Κούλης