Στο Studio Μαυρομιχάλη ανεβαίνει «Η παρέλαση» της Λούλας Αναγνωστάκη και ο Νεκτάριος Λιονάκης υπογράφει τη σκηνοθεσία ενός έργου, που έχει έλθει για να προβληματίσει, για να εστιάσει στα διάφορα πρόσωπα της επερχόμενης δυστοπίας. Φόβος, ανάγκη για ασφάλεια… Ο σκηνοθέτης κάθεται απέναντί μας και μιλά για το έργο, για τις προκλήσεις του ανεβάσματος. Μιλά για την επαφή με τους ηθοποιούς και το ψάξιμο για τις άκρες και τις μέσες ενός σύνθετου κειμένου, που έχει να κάνει με ανθρώπους που έχουν αποκοπεί από την κοινωνία, γιατί, πολύ απλά, έχουν αποκοπεί από τον ίδιο τους τον εαυτό. Τι είναι αυτό που τον ωθεί να υπηρετεί με τέτοια μεστότητα και ωριμότητα την τέχνη του; Τι είναι αυτό που τον κάνει να ερευνά πέρα και πάνω από τα συνήθη; Ευχόμαστε καλή και πολλή επιτυχία στους συντελεστές. Θα είμαστε εκεί, να στηρίξουμε και να θαυμάσουμε.

Πώς έγινε η επαφή και η επικοινωνία για το εν λόγω έργο; Πότε αποφασίσατε ότι θα προχωρήσετε με το κείμενο και θα ανεβάσετε την παράσταση;

Η «Παρέλαση» είναι ένα έργο που μελετούσα για χρόνια και παρότι με είχε απασχολήσει αρκετά, επέλεξα να το αφήσω στο συρτάρι μου, γιατί δεν ήταν από εκείνα τα έργα που αποφασίζεις αμέσως ότι θέλεις να ανεβάσεις. Νομίζω ότι κάποια κείμενα χρειάζονται τον χρόνο τους και ίσως χρειάζεται να αλλάξεις κι εσύ για να μπορέσεις να τα ξαναδείς. Όσο λοιπόν περνούσε ο καιρός, επέστρεφα όλο και περισσότερο σε αυτό και κυρίως στη σχέση αυτών των δύο ανθρώπων, του Άρη και της Ζωής. Με γοήτευε αυτή η συνθήκη δύο αδελφών που βρίσκονται μέσα σε ένα σπίτι, αποκομμένοι από τον έξω κόσμο και προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει έξω από αυτόν, ενώ στην πραγματικότητα δυσκολεύονται πάρα πολύ να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Κάποια στιγμή λοιπόν ένιωσα ότι ήρθε η ώρα να καταπιαστώ με αυτό το έργο, προφανώς και η επικαιρότητα με οδήγησε σε αυτό και έτσι κατάλαβα πως ήρθε η σωστή στιγμή.

Πόσο καιρό κράτησαν οι πρόβες; Υπήρξε κάποιο σημείο, στο οποίο να εστιάσατε ιδιαίτερα;

Οι πρόβες κράτησαν αρκετό καιρό και ήταν μια διαδικασία αρκετά απαιτητική, κυρίως γιατί δεν ήθελα να αντιμετωπίσουμε το έργο σαν κάτι που πρέπει απλώς να «λύσουμε» και μετά να το εκτελέσουμε. Μέσα από πολλές ασκήσεις, αυτοσχεδιασμούς και δουλειά πάνω στη σχέση των δύο ηθοποιών, προσπαθήσαμε να βρούμε τι πραγματικά υπάρχει πίσω από τα λόγια τους. Με ενδιέφερε πάρα πολύ το ποιος έχει ανάγκη ποιον, ποιος φοβάται περισσότερο, ποιος προσπαθεί να επιβληθεί και ποιος τελικά είναι ο πιο ευάλωτος. Χρειάστηκε χρόνος να δοθεί στο κείμενο η ανάσα που του πρέπει. Χρειάστηκε χρόνος για να κατασκευάσουμε πολλαπλές πραγματικότητες. Η σκηνοθετική προσέγγιση της παράστασης βασίζεται σε έναν έντονο χωρικό και αισθητικό διπολισμό.

Τα δύο αδέλφια, οι πρωταγωνιστές της παράστασης, είναι στην ουσία αποκομμένα από τον κόσμο ή από τους εαυτούς τους; Ο συμβολισμός έχει να κάνει με τη φύση του ανθρώπου ή τα συναισθήματα που πηγάζουν από την ιδιάζουσα αυτή κατάσταση;

Νομίζω και από τα δύο. Είναι αποκομμένοι από τον κόσμο, γιατί δεν έχουν πραγματικά επαφή με αυτόν, αλλά την ίδια στιγμή είναι αποκομμένοι και από τον ίδιο τους τον εαυτό. Έχουν μόνο ο ένας τον άλλον και παρ’ όλα αυτά δεν μπορούν πραγματικά να συναντηθούν. Αυτό ήταν και κάτι που με ενδιέφερε πάρα πολύ στη δουλειά με τους ηθοποιούς. Να βρούμε δηλαδή αυτή την ανάγκη τους να είναι μαζί και ταυτόχρονα αυτή την τεράστια ανάγκη να ξεφύγει ο ένας από τον άλλον. Για μένα η «Παρέλαση» δεν είναι μόνο ένα έργο για δύο ανθρώπους που ζουν σε μια περίεργη και απειλητική κατάσταση. Είναι και ένα έργο για τον φόβο, για την ανάγκη του ανθρώπου να αισθάνεται ασφαλής και για το πόσο εύκολα αυτό που θεωρούμε ασφάλεια, μπορεί τελικά να γίνει φυλακή. Και νομίζω ότι αυτό αφορά όλους μας με έναν τρόπο, ακόμη κι αν δεν το καταλαβαίνουμε πάντα.

Αυτό που αποκομίσατε, διαβάζοντας, στήνοντας και σκηνοθετώντας, είναι ότι τούτη η δυστοπία θα φανεί όπου να ’ναι; Ότι είναι ίσως αναπόφευκτη;

Δεν ξέρω αν είναι αναπόφευκτη. Αυτό που κατάλαβα μέσα από το έργο είναι ότι η δυστοπία δεν χρειάζεται απαραίτητα να έρθει με έναν μεγάλο θόρυβο. Μπορεί να δημιουργηθεί πολύ πιο αθόρυβα, μέσα από τον φόβο, την απομόνωση, την ανάγκη μας να προστατευτούμε και τελικά μέσα από την αποδοχή πραγμάτων που κάποτε δεν θα δεχόμασταν. Και αυτό είναι ίσως που με τρομάζει περισσότερο στην «Παρέλαση». Ότι η απειλή δεν χρειάζεται να εμφανιστεί ποτέ πραγματικά μπροστά σου, για να αρχίσει να καθορίζει τη ζωή σου. Αρκεί να πιστεύεις ότι υπάρχει. Και αυτό, με διαφορετικούς τρόπους, το ζούμε  όλοι.

Υπάρχει διαφορά στη σκηνοθεσία δύο ανθρώπων, σε σχέση με αυτή ενός πολυπληθούς θιάσου;

Σίγουρα υπάρχει. Όταν έχεις δύο ανθρώπους πάνω στη σκηνή, δεν υπάρχει πραγματικά πουθενά κάτι για να κρυφτείς. Ούτε ο ηθοποιός ούτε ο σκηνοθέτης. Κάθε βλέμμα, κάθε κίνηση, κάθε παύση αποκτά σημασία και δεν υπάρχει κάτι άλλο για να τραβήξει την προσοχή του θεατή. Από την άλλη, αυτό ακριβώς είναι και το πολύ ενδιαφέρον. Μπορείς να δουλέψεις σε πολύ μεγάλο βάθος τη σχέση των δύο ανθρώπων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα, ο Άρης και η Ζωή είναι ο ένας σχεδόν ολόκληρος ο κόσμος του άλλου. Οπότε όλη η ένταση, η αγάπη, η ανάγκη, ο φόβος και η σύγκρουση, περνάνε από αυτούς τους δύο. Και αυτό δημιουργεί μια πολύ ιδιαίτερη συνθήκη πάνω στη σκηνή.

Για πόσο καιρό θα βρίσκεστε, με το καλό, στο Στούντιο Μαυρομιχάλη;

Θα είμαστε στο Στούντιο Μαυρομιχάλη από τον Οκτώβριο, κάθε Δευτέρα και Τρίτη και έως το τέλος του Νοεμβρίου. Χαίρομαι πολύ που η παράσταση θα παρουσιαστεί εκεί, γιατί θεωρώ ότι ο χώρος ταιριάζει πολύ με αυτό που θέλαμε να δημιουργήσουμε. Δεν ήθελα έναν χώρο που να δημιουργεί μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον θεατή και τους ηθοποιούς. Ήθελα ο θεατής να νιώθει ότι βρίσκεται σχεδόν μέσα στο ίδιο δωμάτιο με αυτούς τους δύο ανθρώπους και ότι παρακολουθεί κάτι που θα μπορούσε, με έναν περίεργο τρόπο, να αφορά και τον ίδιο. Είναι ο Άρης και η Ζωή τα παιδιά που κοιτούν τον κόσμο στη πλατεία μέσα από ένα παράθυρο; Ή ολόκληρος ο κόσμος κοιτάει αυτά τα παιδιά μέσα στο δωμάτιο;

Υπάρχουν κάποια άλλα πλάνα σας αυτή την περίοδο, που να είναι ανακοινώσιμα;

Υπάρχουν αρκετά πράγματα που συζητάμε και κάποια από αυτά έχουν ήδη αρχίσει να παίρνουν μορφή, αλλά δεν θέλω να ανακοινώνω κάτι πριν είμαι σίγουρος ότι θα γίνει. Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι συνεχίζουμε τη δουλειά μέσα από τη Lion Art Productions, τόσο στις θεατρικές παραγωγές όσο και στα σεμινάρια και τις καλλιτεχνικές δράσεις. Με ενδιαφέρει πολύ πλέον να μη δημιουργούμε μόνο μια παράσταση και μετά να τελειώνει εκεί. Θέλω γύρω από το θέατρο να δημιουργούνται συναντήσεις, να μπορούν άνθρωποι να έρθουν κοντά, να δουλέψουν, να δοκιμάσουν, να αποτύχουν, να ξαναδοκιμάσουν. Νομίζω ότι αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία σήμερα.

Πότε συνειδητοποιήσατε για πρώτη φορά ότι θέλετε να ασχοληθείτε με τη σκηνοθεσία;

Δεν υπήρξε κάποια συγκεκριμένη στιγμή που είπα «τώρα θα γίνω σκηνοθέτης». Ήρθε μάλλον σταδιακά. Έχοντας αποφοιτήσει από τη δραματική σχολή «Δήλος» το 2019, άρχισε σιγά σιγά να με ενδιαφέρει όλο και περισσότερο, όχι μόνο αυτό που συμβαίνει πάνω στη σκηνή, αλλά και όλα όσα υπάρχουν πίσω από αυτό. Γιατί γίνεται μια σκηνή έτσι, γιατί ένας ηθοποιός στέκεται εκεί, γιατί ένα φως μπαίνει τη συγκεκριμένη στιγμή, γιατί μια σιωπή κρατάει δύο δευτερόλεπτα περισσότερο. Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι δεν ήθελα απλώς να συμμετέχω σε έναν κόσμο που είχε δημιουργήσει κάποιος άλλος. Ήθελα να δημιουργήσω κι εγώ έναν δικό μου κόσμο και να δω τι μπορεί να συμβεί μέσα σε αυτόν. Νομίζω λοιπόν ότι κάπως έτσι προέκυψε η σκηνοθεσία.

Τι είναι αυτό που σας ωθεί, σαν κινητήρια δύναμη, στο να υπηρετείτε με τόσο ενθουσιασμό την τέχνη σας;

Νομίζω η ανάγκη μου να ψάχνω. Δεν μπορώ εύκολα να δεχτώ κάτι, απλώς επειδή «έτσι είναι». Θέλω να καταλάβω γιατί είναι έτσι και αν μπορεί να είναι και αλλιώς. Αυτό είναι κάτι που μου δίνει η τέχνη και γι’ αυτό την έχω τόσο μεγάλη ανάγκη. Κάθε παράσταση για μένα ξεκινάει ουσιαστικά από μια ερώτηση. Μπορεί να μην έχω την απάντηση και ίσως να μην την αποκτήσω ποτέ, αλλά μέσα από τη διαδικασία των προβών, μέσα από τους ηθοποιούς, το κείμενο, τη μουσική, το σώμα, όλα αυτά αρχίζουν να αποκτούν μια άλλη σημασία. Και κάπου εκεί νιώθω ότι η τέχνη γίνεται πραγματικά σημαντική. Όχι επειδή σου δίνει απαντήσεις, αλλά επειδή σε κάνει να συνεχίζεις να ρωτάς.

Κώστας Κούλης