Κάθε τελευταία Κυριακή του μήνα, η ιστορική αίθουσα εκδηλώσεων του κτιρίου Τσίλλερ μεταμορφώνεται σε ένα λογοτεχνικό καταφύγιο· έναν χώρο όπου οι θεατές γίνονται μάρτυρες της στιγμής που η γραφή μετουσιώνεται σε θεατρική πράξη. Έτσι και αυτή την Κυριακή, στην εκπνοή ενός δύσθυμου Μάρτη, είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε τα πρώτα σκηνικά βήματα του νέου έργου του Σάκη Σερέφα, με τίτλο «Τρελάδικο».

Όπως κάθε φορά, το ensemble των ηθοποιών (Πύρρος Θεοφανόπουλος, Δημήτρης Κολλιός, Μελίνα Κόντη, Δημήτρης Μανδρινός, Αλεξάνδρα Όσπιτσι) ανέλαβε να δραματοποιήσει αποσπάσματα του έργου, χωρίς πρότερη σκηνοθετική καθοδήγηση. Παρά τις ελάχιστες πρόβες, οι πέντε τους αναμετρήθηκαν με το κείμενο με τόλμη και ακατέργαστη ειλικρίνεια. Το αρχικό σάστισμα των θεατών δεν άργησε να δώσει τη θέση του σε μια ηλεκτρισμένη προσήλωση, καθώς έγινε γρήγορα αντιληπτό πως η παράνοια που εκτυλισσόταν στη σκηνή δεν ήταν προϊόν μυθοπλασίας, αλλά μια ζωντανή ιστορική καταγραφή, πλαισιωμένη από αληθινά φωτογραφικά ντοκουμέντα.

Στο νέο δραματουργικό του σύμπαν, ο Σερέφας ψηλαφεί τα ανεπούλωτα τραύματα που σημάδεψαν την Ευρασία κατά τον εικοστό και εικοστό πρώτο αιώνα. Αν και το έργο φιλοδοξεί να συνθέσει έναν παγκόσμιο χάρτη, το συγκεκριμένο απόσπασμα κινήθηκε στη δική μας «γειτονιά», μεταφέροντάς μας στα Βαλκάνια του 1996. Η βία δεν αργεί να μας χτυπήσει κατακούτελα. Ο πρωταγωνιστής κι αρχισφαγέας Ράντοβαν Κάραζιτς υπήρξε στα αλήθεια, το αιματοκύλισμα στη Σρεμπρένιτσα ήταν δική του υπαιτιότητα, και η μεταμόρφωσή του σε γενειοφόρο εναλλακτικό θεραπευτή που μεθοκοπά στο καπηλειό «Τρελάδικο» δεν αποτελεί επινόηση. Το μυθιστορηματικό κυνηγητό της CIA και η ενέδρα ενός στρατιώτη της Delta Force μεταμφιεσμένου σε γορίλλα, συνέβησαν πραγματικά, υπενθυμίζοντάς μας πως η ιστορία συχνά υπερβαίνει και την πιο νοσηρή φαντασία.

Αυτή η τρομακτική συνύπαρξη αντιθέσεων είναι που υπαγορεύει και την ίδια τη δομή του έργου. Πρόκειται για ένα κείμενο θραυσματικό και σπονδυλωτό, θυμίζοντας ψηφιδωτό φρενιασμένων αφηγήσεων. Στη συζήτηση που ακολούθησε, η ηθοποιός και σκηνοθέτις Όλγα Ποζέλη, ως καλεσμένη του δημιουργού, συνέβαλε καθοριστικά στην αποδελτίωση αυτού του σύμπαντος. Η δική της ματιά φώτισε την πολυπρισματική φύση των ηρώων, ενισχύοντας την πεποίθηση του συγγραφέα πως ο άνθρωπος είναι «πληθυντικός»· ένα ον που κυοφορεί πολλές, συχνά αλληλοσυγκρουόμενες και ασύμβατες εκδοχές του εαυτού του.

Αυτή η πολλαπλότητα φέρνει στο προσκήνιο την έννοια της μεταμόρφωσης, που αποτελεί τον κεντρικό νοηματικό άξονα του έργου. Σύμφωνα με τον Σερέφα, η μεταμόρφωση δεν είναι ένα επιφανειακό μασκάρεμα, αλλά μια βαθιά εσωτερική διεργασία, που κινείται πάντοτε από μέσα προς τα έξω. Σταχυολογώντας τα ρήματα που χρησιμοποιεί ο Οβίδιος στις δικές του Μεταμορφώσεις  (π.χ., «φυτρώνω»), ο συγγραφέας κατέδειξε πως η αλλαγή είναι πάντοτε αυθεντική και καθολική. Το σώμα δεν παριστάνει, είναι· δεν είναι ρόλος, αλλά το κείμενο.

Η διαπίστωση αυτή οδήγησε στο αιώνιο ερώτημα αν η ζωή μιμείται την τέχνη ή αν η ύπαρξή μας στήνεται εξαρχής με δραματουργικούς όρους. Παρά τις αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν, το κλείσιμο της συνάντησης ανέτρεψε κάθε βεβαιότητα. Μέσα από ένα σπαρακτικό «παιχνίδι» αντιπαραβολής, ο Σερέφας παρέθεσε φωτογραφίες της σύγχρονης Ναντσίνγκ – μιας κινέζικης μητρόπολης που σφύζει από ζωή – δίπλα σε μαρτυρίες για τις θηριωδίες που έλαβαν χώρα ακριβώς εκεί πριν από μερικές δεκαετίες.

Η αντίθεση ήταν συντριπτική. Ανεξάρτητα από το ποιος εμπνέει ποιον, η σύζευξη ζωής και τέχνης πέτυχε τον σκοπό της. Να μας προβληματίσει όλους βαθύτατα. Με αυτή ακριβώς την αίσθηση εγρήγορσης αποχαιρετήσαμε τα «Σαλόνια Γλώσσας» για φέτος. Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για την επόμενη σεζόν, με την προσμονή οι λέξεις να συνεχίσουν να ξεκλειδώνουν νέες, αναγκαίες αλήθειες.

Μυρτώ Γρηγοριάδη

To Συμβούλιο Επικρατείας έκρινε πως το προεδρικό διάταγμα 85/2022 (ΦΕΚ 232/Α/17-12-2022), με το οποίο τα πτυχία καλλιτεχνικών σπουδών εξισώνονται με απολυτήριο λυκείου, ΠΑΡΑΒΙΑΖΕΙ το ελληνικό σύνταγμα (παράγραφοι 1 και 7 του άρθρου 16). Θα θέλαμε πολύ να μάθουμε τι πρόκειται να πράξουν οι ιθύνοντες. Θα επανέλθουμε. Φαίνεται ότι κάτι πάει να γίνει.

Επί σκηνής, πέντε ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου, ο Πύρρος Θεοφανόπουλος, ο Δημήτρης Κολλιός, η Μελίνα Κόντη, ο Δημήτρης Μανδρινός και η Αλεξάνδρα Όσπιτσι ζωντανεύουν το έργο χωρίς σκηνοθετική καθοδήγηση. Καλεσμένη του δημιουργού στη συζήτηση που θα ακολουθήσει, η ηθοποιός και σκηνοθέτις Όλγα Ποζέλη.

Λίγα λόγια για τον Σάκη Σερέφα

Ο Σάκης Σερέφας γράφει ποίηση, πεζογραφία και θέατρο. Το θεατρικό έργο του Ζωούλα τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Συγγραφής Θεατρικού Έργου (2026). Η ποιητική συλλογή του Κήτη τιμήθηκε με το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών «Λάμπρου Πορφύρα» (2022). Το θεατρικό έργο του Χέρια τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο συγγραφής θεατρικού έργου μικρής φόρμας στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Αναλόγιο (2021). Το θεατρικό έργο του Μαμ τιμήθηκε με το βραβείο νεοελληνικού έργου «Κάρολος Κουν 2007», της Ένωσης Ελλήνων Θεατρικών Κριτικών. Το θεατρικό έργο του Λιωμένο Βούτυρο παρουσιάστηκε ως πρόταση του Υπουργείου Πολιτισμού στο Διεθνές Φεστιβάλ του Σαράγιεβο (2012). Το θεατρικό έργο του Αποστολή στον Πλανήτη Γη τιμήθηκε με το Βραβείο του Υπουργείου Πολιτισμού (2007). Το θεατρικό έργο του Θα Σε Πάρει ο Δρόμος περιλαμβάνεται στον κατάλογο «Τα 120 καλύτερα σύγχρονα ευρωπαϊκά θεατρικά έργα» της European Theatre Convention (ETC, 2010). Το βιβλίο του Ένας Δεινόσαυρος στο Μπαλκόνι Μου τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά (2008). Το βιβλίο του Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου (2013) Το βιβλίο του Μια Τρύπα στο Νερό τιμήθηκε με το Βραβείο «Πηνελόπη Μαξίμου» για το 2012 από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου-Greek IBBY (2012). Το βιβλίο Θεσσαλονίκη σε πρώτο πρόσωπο (κείμενα: Σάκης Σερέφας, φωτογραφίες: αρχείο Χάρη Γιακουμή) τιμήθηκε με το βραβείο Milos και εκδόθηκε στα γαλλικά από τις εκδόσεις Kallimages (2005). Έγραψε το σενάριο για την μεγάλου μήκους ταινία Ρουλεμάν (2004).