Συνέντευξη με τον Δημήτρη Νταούλη

Στον «Κόσμο που γύρισε ανάποδα» του Δημήτρη Νταούλη, η θεατρική πράξη μετατρέπεται σε ένα τολμηρό παιχνίδι ανάμεσα στη λογική και την τρέλα, στο φως και στο σκοτάδι, στο προσωπικό βίωμα και στη συλλογική αγωνία μιας εποχής που παραπατά. Μιλά για τις πηγές της έμπνευσής του, τη σκηνοθετική του ματιά που ακροβατεί πάνω στην «τρέλα των δυνατών» του Ιονέσκο, τη συνεργασία του με τους ηθοποιούς και τις μικρές αλλά ουσιαστικές αλλαγές που έκανε στο έργο του για το σήμερα. Μια συζήτηση για την τέχνη, την κοινωνία και τον άνθρωπο που προσπαθεί να βρει ισορροπία σε έναν κόσμο που ολοένα και περισσότερο μοιάζει… ανάποδο.

Τι ήταν αυτό που σας ενέπνευσε να δημιουργήσετε τον «Κόσμο που γύρισε ανάποδα»;

Ο δικός μου κόσμος. Όταν αυτός γύρισε ανάποδα πηγαίνοντας στη δραματική σχολή για πρώτη φορά το 2015. Ήρθα σε επαφή με συγγραφείς, με έργα, με ανθρώπους που με ενέπνευσαν να ανατρέψω για πρώτη φορά τον εαυτό μου, να τον εξωθήσω στα όριά του κι ακόμα παραπέρα. Ήταν μια προσπάθεια να με δοκιμάσω, να δω μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο νους μου. Και το αποτέλεσμα ήταν, δέκα χρόνια πριν, το βιβλίο «Ο Κόσμος που Γύρισε Ανάποδα» που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη το 2017 που μπορεί πλέον κανείς να βρει κάποιο σπάνιο αντίτυπό του καθώς το βιβλίο δεν κυκλοφορεί. Με λίγα λόγια, με ενέπνευσαν προσωπικά βιώματα, ο ίδιος μου ο εαυτός αλλά και ο τρόπος που αντιμετώπιζα τότε την κοινωνία.

Στο σημείωμα σας αναφέρετε τη ρήση του Ιονέσκο «λογική είναι η τρέλα των δυνατών». Πώς μεταφράζεται αυτό στη δική σας σκηνοθετική ματιά;

Πώς θα μπορούσαμε να μεταφράσουμε τον κόσμο σκεπτόμενοι ότι δεν υπάρχουν τρελοί και λογικοί άνθρωποι παρά μόνο τρελοί, που οι δυνατότεροι εξ αυτών επιβάλλουν την τρέλα τους στους αδυνάμους και αυτό επιβάλλεται ως «λογική» ή ως «κοινή λογική» καθώς έτσι «βολεύει» τους περισσότερους; Αμέσως αμέσως οι ελάχιστοι που μένουν απ’ έξω ονομάζονται όχι απλά τρελοί αλλά θεότρελοι.

Στη δική μου σκηνοθετική ματιά παίρνουμε αυτούς τους «πειραγμένους» ανθρώπους και τους φέρνουμε στη σκηνή στα όριά τους. Λίγο πριν αγγίξουν την τρέλα. Ακροβατούν ανάμεσα στο κοινώς αποδεκτό και στο κοινώς τρελό. Πειραματίζονται με λόγια και φράσεις που φαίνονται πότε παράλογες και πότε λογικές φέρνοντας το κοινό σε άβολη πολλές φορές θέση. «Μα τι ακούσαμε μόλις τώρα;» Θα μπορούσε να είναι μια υποθετική αντίδραση κάποιου από το κοινό, χωρίς να έχω καμία αλαζονεία για ό, τι έχω γράψει και εκφράζοντας απλά το στόχο μου.

Ο Κόσμος που Γύρισε ανάποδα, προσπαθεί να φέρει την άβολη κοινωνική φοβία που αισθάνεται ο στιγματισμένος, ως καθρέφτη, στην άβολη θέση του κοινού. Και νομίζω ότι πότε επιτυγχάνεται σκηνοθετικά, πότε όχι, ανάλογα και το πόσο έτοιμος είναι ο θεατής να νιώσει τα ανάλογα συναισθήματα. Αυτή είναι άλλωστε και η μαγεία του θεάτρου, το θαύμα της στιγμής.

Πώς δουλέψατε με τους ηθοποιούς ώστε να επιτευχθεί αυτή η πολυμορφία των είκοσι χαρακτήρων;

Αναλύσαμε τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του κάθε χαρακτήρα, φτιάξαμε το αγαπημένο σε όλους μας βιογραφικό του κάθε χαρακτήρα, συζητήσαμε, ξανα- αναλύσαμε και ύστερα προχωρήσαμε στον αυτοσχεδιασμό και στο αυθόρμητο που προκύπτει πάνω στη σκηνή με οδηγό μας το κείμενο, ξεχνώντας ό, τι έχουμε αναλύσει για καθέναν από τους είκοσι. Σε κάθε πρόβα και παράσταση άλλωστε προκύπτει και κάτι καινούριο.

Ποιος από τους είκοσι χαρακτήρες πιστεύετε ότι αντικατοπτρίζει πιο έντονα την εποχή μας;

Ο χαρακτήρας της Γυναίκας 2 που παίζει η Ιωάννα Πιταούλη όταν βγαίνει στη σκηνή φοβούμενη το σκοτάδι για να μας μιλήσει για τις χορηγούμενες διαφημίσεις. Όταν θα μας εκφράσει και την τελευταία της φοβία, χαμένη μέσα στις διαφημίσεις, θα μας εξηγήσει ότι φοβάται πλέον πως από τον υπερκαταναλωτισμό φοβάται πως θα χάσει πλέον κάθε της συναίσθημα.

Ποιες «βεβαιότητες» της εποχής μας επιδιώκετε να αποκαλύψετε και να αποδομήσετε;

Βεβαιότητες όπως η εξουσία, η ασφάλεια, η «λογική» ροή των πραγμάτων που ο καθένας πιστεύει σε μια χρονική στιγμή, είναι βεβαιότητες που ανατρέπονται ευτυχώς η δυστυχώς. Και είναι επινοημένες, δεν είναι φυσικές. Αυτές προσπαθεί να αποκαλύψει το έργο και να αποδομήσει μέσω των χαρακτήρων και των μακροσκελών μονολόγων και διαλόγων αλλά και των συμπερασμάτων που ίσως προσπαθεί να καταλήξει.

Πόσο καιρό σας πήρε η συγγραφή και πώς εξελίχθηκε η τελική μορφή του έργου;

Το έργο γράφτηκε την περίοδο Δεκέμβριο 2015 με Ιανουάριο 2016. Εκδόθηκε το 2017 σε βιβλίο από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη και όταν ανέβηκε φέτος στο θέατρο ΑΛΚΜΗΝΗ τον Οκτώβρη του 2025, έγιναν μικροδιορθώσεις για να προσαρμοστεί στο σύγχρονο ακροατήριο.

Τι ήταν πιο δύσκολο: η σύλληψη της ιδέας, η γραφή ή η σκηνοθετική υλοποίηση;

Η σύλληψη της ιδέας και η γραφή ήταν απολύτως αυθόρμητες, σαν η έμπνευση να ήρθε ουρανοκατέβατη κυριολεκτικά, νομίζω πάντα δυσκολεύομαι στη σκηνοθετική υλοποίηση με τα έργα μου αλλά η καθοδήγηση των ηθοποιών είναι ένα ταξίδι που κάνει όλη τη διαδικασία πολύ πολύ ενδιαφέρουσα και περιπετειώδη!

Αν μπορούσατε να αλλάξετε κάτι στον πραγματικό κόσμο «που έχει γυρίσει ανάποδα», τι θα ήταν αυτό;

Θα έβαζα μερικά παραπάνω συστατικά όπως περισσότερη δικαιοσύνη, ειρήνη, γαλήνη πλούτο σε όλους και όλες, μουσική, γέλιο, χαρά μα πάνω απ’ όλα όπως λέμε σε αυτή την ευλογημένη χώρα υγεία. Και να μην περιφρονούμε ποτέ την ψυχική μας υγεία, να την σεβόμαστε και να τη φροντίζουμε ισάξια.

Μαίρη Ζαρακοβίτη

#tgoj