Με αφετηρία το έργο του Tennessee Williams, ο Λάμπρος Γιώτης δημιουργεί μια σκηνική σύνθεση όπου το θέατρο συναντά την ψυχολογία, τη jazz, την ποίηση και τα εικαστικά. Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τη διαχρονική σχέση του με τον Williams, για τους κοινωνικούς και πολιτικούς υπαινιγμούς του έργου του, αλλά και για τη δύναμη της τέχνης να λειτουργεί ως χώρος αναστοχασμού, αντίστασης και συνάντησης. Ένα ταξίδι στον κόσμο του «As If», εκεί όπου η πραγματικότητα συναντά τη φαντασία και ο θεατής καλείται να δει, να νιώσει και να ξανασκεφτεί.

Τι ήταν αυτό που σας έκανε να επιστρέψετε στον Tennessee Williams και να δημιουργήσετε αυτή τη συγκεκριμένη σκηνική σύνθεση;
Μελετούσα τον Tenessee Williams σε διάφορες εποχές της ζωής μου, από τα νεανικά μου χρόνια στη Δραματική Σχολή (πέρασα με τον ανδρικό μονόλογο στο «Μίλα μου σαν τη Βροχή»). Θυμάμαι ότι είχα απομονωθεί τότε σε μια παραλία για τρεις μέρες και έλεγα με διάφορους τρόπους το μονόλογο μπροστά στη θάλασσα. Νεανική τρέλα ίσως, αλλά και διαλογισμός. Αργότερα μελέτησα τον Williams σε θεατρικά εργαστήρια στην Ελλάδα και στο Λονδίνο, όπου σπούδασα Δραματοθεραπεία, μετά την ειδικότητά μου στην Ψυχιατρική. Οι ρόλοι του, με τις ναρκισσιστικές νευρωσικές συγκρούσεις τους, είχαν ένα ιδιαίτερο ψυχιατρικό ενδιαφέρον (συζητούσαμε με συναδέλφους τι διάγνωση θα μπορούσαν να έχουν), αν και πρωταρχικά βεβαίως είναι ποιήματα. Τώρα επιστρέφω σε αυτούς, όχι μόνο γιατί όσους τους έχουμε μελετήσει μας συντροφεύουν δια βίου λες και είναι πραγματικά πρόσωπα, αλλά και για το κοινωνικό και πολιτικό τους ενδιαφέρον. Θεωρώ ότι αυτές οι θεατρικές κατασκευές, κάθε μία ξεχωριστά, είναι φαινόμενα
των κοινωνικών συνθηκών που τις περιβάλλουν και αυτές τις συνθήκες καταμαρτυρούν μέσα από το λόγο ή τις πράξεις τους.

Ο Williams έχει συνδεθεί έντονα με τις ψυχολογικές και συναισθηματικές διαστάσεις των χαρακτήρων του. Εσείς επιλέγετε να φωτίσετε περισσότερο και τα κοινωνικά και πολιτικά τους σημαινόμενα. Γιατί θεωρείτε ότι αυτή η πλευρά του είναι ιδιαίτερα επίκαιρη σήμερα;
Το θέατρο – και γενικότερα η Τέχνη στις μέρες μας – δεν μπορεί να παραγνωρίσει την πραγματικότητα που ζει το κοινό της, τον κόσμο από τον οποίο έρχεται και στον οποίο θα επιστρέψει μετά την παράσταση. Με ενδιαφέρει να φωτίσω αυτό που οδηγεί ένα θεατρικό ήρωα σε μια συμπεριφορά που βγαίνει από τα όρια ή φτάνει στην ψυχική διαταραχή, όχι μόνο συναισθηματικά, μέσα από τη δεξιοτεχνία του ηθοποιού, αλλά ως αποτέλεσμα μιας κοινωνικής συνθήκης, που αναφέρεται ρητά μέσα στο κείμενο του συγγραφέα. Δεν μπορεί να παραβλέψει κάποιος ότι ο κορίτσι στο Προς Κατεδάφιση, που περπατά απροστάτευτο πάνω στις γραμμές του τρένου, μεγαλώνει μόνο του, μέσα στις συνθήκες της μεγάλης οικονομικής ύφεσης στην Αμερική, δοκιμασίες που ζήσαμε (κατ’ αναλογία) και στη δική μας οικονομική κρίση. Ούτε ότι το ζευγάρι της Βροχής, επιβιώνει στο Μανχάτταν από ένα επίδομα ανεργίας. Ούτε τις σχέσεις θύτη-θύματος που αναπτύσσονται στα δικτατορικά καθεστώτα, όπως στο έργο Δημοτικό Σφαγείο. Ή το πόση δύναμη μπορεί να έχει η ποίηση μέσα σε ένα κόσμο κυριαρχικού λόγου, στον κο Πάρανταϊς. Ο Williams, μπορεί να έκανε επιτυχία και να είχε αναγνώριση μέσα στον κύκλο των διανοουμένων της Αμερικής, αλλά δεν ξεχνούσε ποτέ τη φτώχεια και την εκμετάλλευση στις καλλιέργειες του Μισισιπή ή τον εμπαιγμό των ατόμων με διαφορετικότητα στις μεγαλουπόλεις του κέρδους. Με την έννοια αυτή το θέατρό του, ενώ δεν είναι καταγγελτικό, είναι βαθιά πολιτικό. Στις σημερινές συνθήκες που το ένα μέτωπο πολέμου διαδέχεται το άλλο, κάθε παράσταση από μόνη της είναι πολιτική πράξη. Είναι ευκαιρία συνειδητοποίησης για τους θεατές, για αναβίωση
της ενότητας, της αξίας του «μαζί» που φαίνεται ότι εύκολα ξεχνάμε.

Τι σημαίνει τελικά το «As If» για εσάς; Είναι ένας τόπος ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία ή κάτι περισσότερο;
Το θέατρο δεν είναι απλώς ένας χώρος θέασης, αλλά μια «μεταβατική» περιοχή (κατά Winnicott), όπου η πραγματικότητα συναντά τη φαντασία. Στην περιοχή αυτή τα πράγματα είναι υπό εξέταση. Είναι ένα ασφαλές περιβάλλον όπου επιθυμίες, φόβοι, τραύματα, μπορούν να εκτεθούν και να επαναπροσδιοριστούν μέσα από την ασφάλεια της αισθητικής απόστασης, δηλαδή της διαφοράς που έχει ο κόσμος της σκηνής από την πραγματικότητα. Στo «As If» ανήκει και η λειτουργία του ρόλου. Ένας ρόλος, μπορεί να μην έχει άμεσες συνέπειες στη πραγματικότητα, αλλά προσφέρει εναλλακτικές. Μπορεί να μας δείξει τι αντέχουμε να δούμε και τι όχι, τι χρειάζεται να επεξεργαστούμε. Τι είναι αυτό που μας τραβάει να παρακολουθήσουμε μια παράσταση και τι μας αποτρέπει; Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να είναι αποκαλυπτική. Σε συλλογικό επίπεδο, η λειτουργία As If είναι ένας κοινωνικός καθρέφτης, προκαλεί την αυτογνωσία και προτρέπει την κοινωνική αλλαγή.

Η παράσταση μιλά για ψυχική ανθεκτικότητα απέναντι στον αυταρχισμό και τη βία. Μπορεί η τέχνη να λειτουργήσει πραγματικά ως χώρος αντίστασης ή περισσότερο ως χώρος προσωρινής ανακούφισης;
Ένας χώρος προσωρινής ανακούφισης δεν είναι κάτι λίγο, αρκεί να μη συνοδεύεται από αδράνεια και επανάπαυση. Το να πάρει κάποιος μια βαθιά ανάσα για να μπορέσει να συνεχίσει την καθημερινότητα, μπορεί να είναι και εμπειρία κάθαρσης. Βέβαια ιστορικά, η Τέχνη έχει υπάρξει χώρος αντίστασης σε διάφορες συνθήκες. Αντίστασης απέναντι στην κατάχρηση εξουσίας, στον ολοκληρωτισμό, στην κοινωνική αλλοτρίωση, στην βία απέναντι στο αδύναμο άτομο, στην παρανοϊκότητα της λογικοκρατίας. Δεν είναι μόνο καταφύγιο, είναι και χώρος ανασύνταξης δυνάμεων για δράση προς τα έξω. Είναι εκεί που το χρώμα, οι λέξεις, οι νότες, το αυθόρμητο, ο ερωτισμός, παίρνουν δύναμη και ετοιμάζονται να εφορμήσουν ξανά, για να κατακτήσουν το αυτονόητο – μια ουσιαστική ζωή.

Γιατί επιλέξατε να δημιουργήσετε έναν τόσο έντονο διάλογο μεταξύ θεάτρου και jazz; Τι σας ενδιέφερε περισσότερο στη συνάντηση του λόγου του Williams με τη ζωντανή μουσική και τα εικαστικά στοιχεία;
Είναι δύσκολο να φανταστείς τα έργα του Williams, πολλά γραμμένα στη γαλλική συνοικία της Νέας Ορλεάνης, χωρίς τη jazz μουσική. Καθώς ετοίμαζα τη σκηνοθεσία της παράστασης, είχα την τύχη να παρακολουθήσω μια συναυλία ενός εξαιρετικού jazz συγκροτήματος, των Kukuruznik Quartet, σε μουσική σκηνή της πόλης, και απρόσμενα, μεταφέρθηκα νοερά στους χώρους των έργων του συγγραφέα. Αυτή η ευχάριστη έκπληξη έγινε πρόταση συνεργασίας και βρεθήκαμε να εξερευνούμε όλοι μαζί τον κόσμο του συγγραφέα. Αυτή τη ζωντανή διερεύνηση ήθελα να τη διατηρήσω και στην παράσταση. Να υπάρχει ζωντανή μουσική, πρωτότυπα γραμμένη για την παράσταση, καθώς μουσικοί και ηθοποιοί βρίσκονται στον ίδιο σκηνικό χώρο και συνδιαλέγονται μεταξύ τους κατά την εξέλιξη του έργου. Από αυτή τη γραμμή εκκίνησης, δόθηκαν οδηγίες στους εικαστικούς της παράστασης για να διαμορφώσουν το περιβάλλον, τα κοστούμια, τα σκηνικά αντικείμενα, τους φωτισμούς. Εικαστικοί πίνακες, με τη μορφή προβολών, διαφορετικών για κάθε μονόπρακτο, πλαισιώνουν το έργο σηματοδοτώντας το χώρο δράσης.
Στο σημείο αυτό θα αναφερθώ στους συντελεστές της παράστασης, πολύτιμοι συνεργάτες, όλοι και όλες, σε αυτό το εγχείρημα. Η μετάφραση των μονόπρακτων έγινε από τον Ορέστη Κορακιανίτη, ενώ η απόδοση των ποιημάτων, που αποτελούν τις γέφυρες ανάμεσα στα έργα, από εμένα. Τα σκηνικά και τα κοστούμια είναι της Ερωφίλης Πολιτοπούλου, οι εικαστικές δημιουργίες του Susami creative agency.
Tους φωτισμούς σχεδίασε ο Σάκης Μπιρμπίλης. Υπεύθυνη για την κίνηση η Στέλλα Κρούσκα.
Επτά performers επί σκηνής: οι ηθοποιοί της παράστασης Στέλιος Γιαννακός, Μυρτώ Λελόβα και Λάμπρος Παπαγεωργίου και οι μουσικοί Ορέστης Ζυρίνης, Νίκος Κορδέλης, Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος, Ευαγγελία Σταύρου (Kukuruznik Quartet).
Βοηθός στην παραγωγή και την επιμέλεια κειμένων η Αλεξία Πολυμενοπούλου, στη σκηνοθεσία ο Στέλιος Γιαννακός, στην ενδυματολογία η Ξένια Κούβελα και στο Video mapping o Φοίβος Σαμαρτζής. Η παραγωγή είναι της Εταιρείας Δραματικής Έκφρασης και Θεραπείας «Παλμός» (palmos.info).

Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το Studio Μαυρομιχάλη; Τι είναι αυτό που μπορεί να μας σώσει σήμερα από τη δυστοπία που περιγράφετε;
Ας πάρει κάθε άτομο ό,τι χρειάζεται. Θα ήθελα απλά να μπορέσει να προσλάβει το λόγο του συγγραφέα και την αμέριστη συναισθηματική προσφορά του μέσα από τη δύναμη των ποιημάτων του και των θεατρικών του χαρακτήρων. Θα ήθελα να
μπορέσει να ταξιδέψει με τη μουσική της παράστασης σε μέρη πρωτόγνωρα. Να φανταστεί και να απολαύσει. Να ξεφύγει από την καθημερινή ειδησεογραφική δυστοπία, μέσα από ένα party απελευθέρωσης. Και μέσα από αυτό, να δώσει περισσότερο σημασία στο διπλανό του, σε κάθε συνάνθρωπο, όσο διαφορετικός κι αν είναι, κρατώντας αυτά που μας φέρνουν κοντά κι όχι αυτά που μας
απομονώνουν. Γιατί τότε γινόμαστε ανίσχυρα πιόνια στην ασυδοσία του κέρδους.

Μαίρη Ζαραβίτη