«ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ πείνα»

Μεσημέρι Κυριακής στο Κτήριο Τσίλλερ και η αίθουσα εκδηλώσεων μυρίζει θυμίαμα. Είναι η ώρα που τα “Σαλόνια Γλώσσας” ανοίγουν τις πόρτες τους, προσκαλώντας το κοινό σε μια ζωντανή συνάντηση με τη σύγχρονη ελληνική γραφή. Αυτή τη φορά, το βήμα δόθηκε στην Γλυκερία Μπασδέκη και στο εν εξελίξει έργο της, “Μάμα”.

Στην καρδιά αυτού του θεολογικού – όπως τονίζει η ίδια η συγγραφέας – θρίλερ, βρίσκεται μια αρχέγονη μητέρα-τιμωρός, μια Μεγάλη Ζητιάνα που επαιτεί ασύστολα. Κάτω απ’ τις φτερούγες της, η Μάμα έχει περιμαζέψει ήδη τους ζοφερούς διαδόχους της, εκτρέφοντας μια νέα γενιά ζητιανόπουλων, που μεγαλώνει με την ίδια αδυσώπητη πείνα. Πασχίζοντας να χορτάσουν, καταβροχθίζουν τα όρια ανάμεσα στο καλό και το κακό.

Τέσσερις ηθοποιοί του Εθνικού (Μαρία Γεωργιάδου, Αντώνης Γκρίτσης, Θάλεια Συκιώτη, Ανδριάνα Χαλκίδη) αποτελούν το ensemble που αναλαμβάνει να δραματοποιήσει το κείμενο. Παρόλο που δεν έχουν εξωτερική σκηνοθετική καθοδήγηση, επιδεικνύουν αξιοθαύμαστη διορατικότητα. Πριν καν ξεκινήσει η παράσταση, περιφέρονται ανάμεσα στα καθίσματα σαν αληθινοί ζητιάνοι, μοιράζοντας αποκόμματα πινάκων ζωγραφικής και μαζεύοντας ψιλά σε πλαστικά ποτήρια – μια πρώτη πράξη επαιτείας. Στη σκηνή λειτουργούν με απόλυτο συγχρονισμό, περνώντας εναλλάξ από τον ρόλο της Μάμας. Αυτή η διαδοχή προσώπων και η αυτόματη κατάργηση του έμφυλου στοιχείου, προσδίδουν στη φιγούρα μια τρομακτική παντοδυναμία, ενώ, όπως αποκαλύπτουν αργότερα οι ηθοποιοί στη συζήτηση, η πρόθεση του όλου εγχειρήματος ήταν μια «χειροποίητη» αίσθηση, όπου ο πρώτος και ο τελευταίος λόγος ανήκει στο σώμα. 

Στο κείμενο της Μπασδέκη τίποτα δεν είναι στέρεο και τίποτα δεν κανονικοποιείται. Δεν πρόκειται για μια «ληγμένη» πρωτοπορία, αλλά για μια γραφή που προσπερνά τους στιλιζαρισμένους φορμαλισμούς και πειραματίζεται. Ως ταμένος εργάτης του λόγου, η συγγραφέας υφαίνει έναν κόσμο όπου το ιερό σμίγει με το γκροτέσκο και η σκληρή γλώσσα δεν ηχεί πρόστυχα, παρά θυμίζει προσευχή – ή ακόμα και μουσική, λόγω του έμμετρου ανά σημεία, στίχου. Σε αυτή την κοσμική λειτουργία, ο λεξιλάγνος θεατής επιδεικνύει την ίδια ευλαβική προσήλωση με τον αμύητο.

Στη συζήτηση, που ακολουθεί, με τους ηθοποιούς, τη δημιουργό αλλά και τον σκηνοθέτη και συνεργάτη της, Γιάννη Σκουρλέτη, η Μάμα απογυμνώνεται και αναδεικνύεται ως μια ωμή ανατομία του περιθωρίου. Αν, με όρους ρομαντικούς, το έργο μιλάει για την πείνα και την ηθική, με όρους πολιτικούς παραπέμπει σε ένα ανελέητο μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στο σύμβολο του Ζητιάνου και τον αδηφάγο μηχανισμό του καπιταλισμού. Η αντίστιξη μάλιστα γίνεται ακόμα πιο έντονη από την επίγνωση πως ακριβώς έξω από τις πολυτελείς αίθουσες του Εθνικού, η επαιτεία δεν είναι ρόλος αλλά καθημερινή επιβίωση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συγγραφέας εξομολογείται. «Μια ζωή ασχολούμαι με το ερώτημα του Θεού. Τη μία τσακώνομαι μαζί του, την άλλη τον προσκυνώ». Μια ομολογία που εξηγεί γιατί στη δική της “Μάμα”, η πείνα του σώματος και η πείνα για το θείο είναι, τελικά, το ίδιο πράγμα.

Φεύγοντας από το Εθνικό, η σκέψη μου κλωθογυρίζει γύρω από μια πικρή παραδοχή. Στο τέλος της ημέρας όλοι μας ζητιανεύουμε κι από κάτι. Άλλοι γυρεύουμε αναγνώριση, άλλοι αγάπη και κάποιοι από εμάς ένα κομμάτι ουρανό για να βαστάξουμε τους φόβους μας. Ίσως τελικά, η Μάμα να καθρεφτίζει την ίδια την Ελλάδα. Μια χώρα διαχρονικά παθούσα και κατά παράδοση ζητιάνα, που περιφέρεται ανά τους αιώνες, ανοίγοντας διάπλατα τη χούφτα. Μια Ελλάδα που κρύβει την ίδια λυσσαλέα ανάγκη με τον καθένα από εμάς. Να ανήκει κάπου, να αγαπηθεί, να δικαιωθεί.

Μυρτώ Γρηγοριάδη

To Συμβούλιο Επικρατείας έκρινε πως το προεδρικό διάταγμα 85/2022 (ΦΕΚ 232/Α/17-12-2022), με το οποίο τα πτυχία καλλιτεχνικών σπουδών εξισώνονται με απολυτήριο λυκείου, ΠΑΡΑΒΙΑΖΕΙ το ελληνικό σύνταγμα (παράγραφοι 1 και 7 του άρθρου 16). Θα θέλαμε πολύ να μάθουμε τι πρόκειται να πράξουν οι ιθύνοντες. Θα επανέλθουμε. Φαίνεται ότι κάτι πάει να γίνει.

Τα «Σαλόνια Γλώσσας» — ο κύκλος γνωριμίας με τη σύγχρονη ελληνική γραφή για το θέατρο — επιστρέφουν την Κυριακή 25 Ιανουαρίου στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Κτηρίου Τσίλλερ, με προσκεκλημένη τη Γλυκερία Μπασδέκη.
Η θεατρική συγγραφέας και ποιήτρια μοιράζεται ένα απόσπασμα από το εν εξελίξει έργο της «μάμα», ένα θεολογικό θρίλερ που ακροβατεί ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη μεταφυσική. Με σύνθημα το «ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ πείνα» και κεντρική ηρωίδα τη ζητιάνα μάμα, η συγγραφέας μας συστήνει ένα έργο για την ευπιστία και την απλότητα του κακού, το οποίο ζωντανεύουν επί σκηνής τέσσερις ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου, χωρίς σκηνοθετική καθοδήγηση.
Καλεσμένος της δημιουργού στη συζήτηση που θα ακολουθήσει, ο σκηνοθέτης Γιάννης Σκουρλέτης. Με την οικειότητα της χρόνιας συνεργασίας τους στην ομάδα bijoux de kant, ανοίγουν τη μεγάλη συζήτηση για τη δραματουργία του σήμερα, τη διακειμενικότητα και τη δυναμική της ελληνικής γλώσσας.

Παίζουν: Μαρία Γεωργιάδου, Αντώνης Γκρίτσης, Θάλεια Συκιώτη, Ανδριάνα Χαλκίδη

Λίγα λόγια για τη «μάμα»
Σε ένα εσώκλειστο σύμπαν Μητέρα/Τροφός/Βασίλισσα /Πρωθυπουργός είναι η μάμα, η Μεγάλη Ζητιάνα που επαιτεί και απαιτεί ασύστολα. Μαζί της σέρνει τα τρία ζητιανόπουλα, την αγγέλα, το λιτσάκι και τον κλανιά, εκπαιδευόμενους διαδόχους στον ζοφερό θρόνο της. Τα ζητιανόπουλα, με σωματική ανάπτυξη 10χρονου και πνευματική 5χρονου, υπακούουν μπροστά στην αδυσώπητη ανάγκη της πείνας, της τεράστιας αυτής δύναμης που «καταβροχθίζει» το έργο από την αρχή μέχρι το τέλος του.
Η «επανάσταση» θα έρθει από τον καρπό της κοιλίας της σταυρούλας, της γκαστρωμένης καρακαλλόνας που, πριν πεθάνει – από τις μαγγανείες της μάμας –, θα φέρει στον κόσμο τον ξανθό, γαλανομάτη (και υπέρμαχο του «δωρεάν ψωμιού για όλους»), Ερχόμενο. Εκείνος θα αναλάβει την επιχείρηση, η μάμα θα εκπέσει σε Σύμβουλο επαιτείας, ενώ τα ζητιανόπουλα θα συνεχίσουν, χορτάτα προσωρινά, την τέχνη που διδάχτηκαν, λατρεύοντας ως Θεό τους το νέο αφεντικό.
Η «μάμα» είναι ένα θεολογικό θρίλερ, μια αλληγορία για την πείνα, την εκμετάλλευση, την πίστη, την ηγεσία. Στη «μάμα» τα όρια ανάμεσα στο Καλό και το Κακό, το ηθικό και το ανήθικο, τη βία και την καλοσύνη είναι θολά. Το «ζητιανομάγαζο» είναι η μόνη υπαρξιακή σταθερά. Το Αφεντικό μόνον αλλάζει ανά τους αιώνες.

Λίγα λόγια για τα «Σαλόνια Γλώσσας»
Την τελευταία Κυριακή κάθε μήνα, το Εθνικό Θέατρο διοργανώνει, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Κτηρίου Τσίλλερ, έναν κύκλο γνωριμίας με τη σύγχρονη ελληνική γραφή για το θέατρο, καλώντας το κοινό να έρθει σε άμεση επαφή με εν εξελίξει έργα σύγχρονων Ελλήνων συγγραφέων, σε πρωτότυπες σκηνικές παρουσιάσεις και ανοιχτές συζητήσεις με δημιουργούς από διαφορετικά πεδία των τεχνών. Ένα πρωτότυπο κάλεσμα σε έναν ανοιχτό χώρο δημιουργικής συνάντησης, που μπορεί να οδηγήσει σε μια δεύτερη απόπειρα με ανοιχτή προοπτική.
Προσκεκλημένες της δράσης του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου ήταν η συγγραφέας, σκηνοθέτρια και ερευνήτρια Πολιτικής Οικολογίας στο Imperial College του Λονδίνου, Δανάη Λιοδάκη και η βραβευμένη θεατρική συγγραφέας, πεζογράφος και σκηνοθέτρια θεάτρου, Έλενα Πέγκα, αντίστοιχα.

Χώρος: Αίθουσα εκδηλώσεων | Κτήριο Τσίλλερ
Πότε: Κυριακή 25 Ιανουαρίου
Τιμή εισιτηρίου: 5€
Ώρα: 14.00

Προπώληση Εισιτηρίων
ticketservices.gr • Εκδοτήριο Ticketservices, Πανεπιστημίου 39 (εντός στοάς Πεσμαζόγλου) | Δευτέρα έως Παρασκευή: 09.00-17.00 • Τηλεφωνικές αγορές στο 210 7234567 | Δευτέρα έως Παρασκευή: 09.00-17.00 & Σάββατο 10.00-14.00 • Εκδοτήριο Κτηρίου Τσίλλερ, Αγίου Κωνσταντίνου 22-24| Τετάρτη έως Κυριακή: 09.00-21.00