Η Άννα Αδριανού υποδύεται τη Λένι Ρίφενσταλ στην παράσταση «Η Λένι Ρίφενσταλ κοιμάται τα βράδια;», σε σκηνοθεσία Βάνας Πεφάνη και μιλά για τη δύσκολη διαδικασία ταύτισης με ένα αμφιλεγόμενο ιστορικό πρόσωπο. Με ειλικρίνεια και βάθος, η σπουδαία ηθοποιός εξηγεί πώς η ενσυναίσθηση, η έρευνα και η καλλιτεχνική τόλμη γίνονται εργαλεία κατανόησης μιας σκοτεινής πλευράς της ανθρώπινης φύσης – και πώς το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως πράξη αντίστασης και αφύπνισης. Ευχαριστούμε την Νταίζη Λεμπέση για την βοήθειά της και την υπέροχη συνεργασία.

Ποιο είναι το κλειδί για να “γίνετε” ένα τόσο ισχυρό και αμφιλεγόμενο ιστορικό πρόσωπο; Πώς προετοιμαστήκατε για να αποδώσετε το “σύστημα σκέψης” της, όπως αναφέρει η σκηνοθέτης, πέρα από μια απλή βιογραφική απόδοση;

Το κλειδί όπως σε κάθε ρόλο είναι η κατάδυση στον ψυχισμό του, μέσα από την βιογραφία του και μέσα από τα λόγια και τις πράξεις του στο έργο, η ανάλυση του σε βάθος και η προσπάθεια να κατανοήσω το τι βρίσκεται σ’ αυτή την ψυχή, πως λειτουργεί, ποια συναισθήματα την κινούν, ποια τραύματα και ποιες εμπειρίες, ποιες είναι οι κρυφές της πλευρές και οι αντιφάσεις της και πως είναι  ο χαρακτήρας. Στην συνέχεια αυτής της δύσκολης δουλειάς, προσπαθώ να τα κατανοήσω όλα αυτά, όσο γίνεται πιο αντικειμενικά. Έτσι φτιάχνω ένα πορτρέτο που το αναλύω, το διαβάζω και το σκέφτομαι συνέχεια, για να  κατανοήσω όλα αυτά τα γνωρίσματα. Τότε προσπαθώ να ξεπεράσω όσα από αυτά αντιτίθενται στην δική μου φύση και στις απόψεις μου και να τα ενστερνιστώ έστω προσωρινά χωρίς αντιστάσεις. Και σαν Τρίτη φάση και φυσικά με την βοήθεια της σκηνοθεσίας, χτίζω ένα πρόσωπο, είτε είναι κοντινό, είτε είναι πολύ διαφορετικό από εμένα, ακόμα και απεχθές, και μέσα από την μελέτη και τις πρόβες προσπαθώ να γλιστρήσω μέσα του, να μπω στα ρούχα και στο δέρμα του, να μεταμορφωθώ σε εκείνο. Είναι μια διαδικασία διανοητική αλλά και οδυνηρά ψυχική και στην περίπτωση της Λένι ήταν πολύ δύσκολη, μιας και αντιπροσωπεύει όλα όσα εγώ αρνούμαι. Όμως γινόμαστε ηθοποιοί ακριβώς γι αυτό: Για να ζήσουμε άλλες ζωές που δεν θα ζούσαμε ποτέ και να δοκιμάσουμε έστω κι έτσι αλλιώτικες εμπειρίες. Και μέσα από αυτό να γνωρίσουμε ένα μεγαλύτερο φάσμα από την ανθρώπινη ύπαρξη.

Πώς, ως ηθοποιός, χορεύετε ανάμεσα σε αυτές τις αντιφάσεις χωρίς να κρίνετε τον χαρακτήρα σας, αλλά επιτρέποντας στο κοινό να σχηματίσει τη δική του άποψη;

Ο ηθοποιός δεν παίζει μόνο καλούς χαρακτήρες Πολλές φορές είναι πιο χρήσιμο και διδακτικό για τους θεατές  να βλέπουν μπροστά τους έναν κακό. Είναι μια ανάποδη κατάδειξη. Άλλωστε και οι μεγάλοι συγγράφεις, πχ Σαίξπηρ δεν έπλασαν τέρατα για να μας υποδείξουν να γίνουμε σαν κι αυτά αλλά για να τα εκθέσουν στην κρίση μας. Πολλές φορές υποδύεσαι και προσεγγίζεις ένα «κακό» χαρακτήρα, αντίθετο από τον δικό σου για να καταδείξεις τι δεν πρέπει να κάνει κάποιος στην ζωή. Στην περίπτωση της Λένι βλέπουμε απάνω της την πλήρη έλλειψη ενσυναίσθησης και την απομόνωση του Εγώ (και των θέλω του) από το κοινωνικό και ανθρώπινο σύνολο, κάτι που δυστυχώς συμβαίνει και σήμερα σε πολλά άτομα και κοινωνικά στρώματα και είναι μια στάση, που κάνει τους ανθρώπους να αδιαφορούν για οτιδήποτε συμβαίνει έξω από εκείνους και τις φιλοδοξίες τους. Η ζωή όμως και η ψυχική υγεία του ανθρώπου τρέφεται από την ενσυναίσθηση και την κατανόηση του μαζί. Όταν είμαστε όλοι μαζί, κοντά ο ένας στους άλλους, προχωράει και βελτιώνεται η ζωή, ο πλανήτης και ομορφαίνει η ανθρώπινη Ιστορία. Τότε γίνονται τα μεγαλύτερα επιτεύγματα.

Μετά από τόσες παραστάσεις, έχει εξελιχθεί ή αλλάξει σε κάτι η σχέση σας με τον ρόλο αυτό; Βρίσκετε νέες προκλήσεις στον χαρακτήρα της Ρίφενσταλ που δεν είχατε ανακαλύψει την πρώτη φορά;

Ναι, οπωσδήποτε. Όσο πιο πολύ παίζεις έναν ρόλο τόσο αναδύονται μέσα από αυτόν λεπτομέρειες που δεν φανταζόσουν. Μα το ίδιο δεν συμβαίνει και με τους αληθινούς ανθρώπους με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή; Ο χρόνος επαφής μαζί τους και η συνάφεια, είναι πάντα αποκαλυπτικές.

Η Βάνα Πεφάνη μιλά για το “ξεγύμνωμα ενός συστήματος σκέψης”. Πώς σας βοήθησε η σκηνοθετική της προσέγγιση να κατανοήσετε και να προσεγγίσετε το υλικό με νέο τρόπο;

Με τον τρόπο που περιέγραψα πιο πριν. Με την Βάνα συζητήσαμε πολύ για το φαινόμενο Ρίφενσταλ κι η μεγάλη αντίφαση της γυναίκας αυτής, ευαίσθητη σαν καλλιτέχνης, και ανάλγητη σε βαθμό εγκληματικό σαν άτομο, μας κέντρισε το ενδιαφέρον να την ζωντανέψουμε πάνω στην σκηνή. Ακριβώς επειδή η σκέψη της Λένι (που δυστυχώς είναι ένα είδος σκέψης που προωθείται πολύ σήμερα, από τους εξουσιαστικούς μηχανισμούς, αφού καμιά εξουσία δεν θέλει ευαίσθητους και ενσυναισθανόμενους ανθρώπους, γιατί αυτοί είναι που την ανατρέπουν) είναι συνειδητά αντίθετη με την δική μας. Αυτό υπήρξε το κίνητρο να κάνουμε αυτή την παράσταση. Νοιώσαμε και οι δυο ότι σήμερα, σε μια παγκόσμια άνοδο του φασισμού αλλά και του προσωπικού ωχαδερφισμού, κάτι τέτοιο είναι πραγματικά μια στάση αντίστασης σε όλα αυτά. Δεν είναι τυχαίο που η Πεφάνη είναι ένας άνθρωπος με κοινωνικούς αγώνες στο ενεργητικό του και ξεκάθαρες απόψεις. Και την ευχαριστώ για τον τρόπο που οδήγησε την παράσταση και την ερμηνεία μου.

Θα μπορούσατε να μας πείτε λίγα λόγια για τη διαδικασία των προβών; Πόσος χρόνος αφιερώθηκε και πώς εξελίχθηκε η χημεία μεταξύ σας ως αντίπαλων χαρακτήρων στον διάλογο;

 Η διαδικασία των προβών ήταν μαγική. Η Βάνα με μετέτρεψε σε Ρίφενσταλ μέσα από πολλούς μήνες δοκιμών, με μεταμόρφωσε εσωτερικά αλλά και εξωτερικά. Η τεχνική δύσκολη και σύνθετη αλλά αποδείχτηκε μαγική. Με βοήθησε να γίνω Λένι, να κατανοήσω τους μηχανισμούς της και την σκληρή φύση της, παρότι είμαι κάθετα αντίθετη σ ’αυτά.  Και τελικά, ναι, μπορείς να μεταμορφωθείς σε κάποιον που είναι το αντίθετό σου κι αυτό τελικά ενισχύει μέσα σου την πεποίθηση των όσων πιστεύεις. Είναι ένα ταξίδι πού ενδιαφέρον, τρομακτικό αν και μαγικό. Χρειάζεται να επιστρατεύεις μεγάλη ευαισθησία για να καταλάβεις και να αποδεχτείς να γίνεις ένας αναίσθητος άνθρωπος.

Τι ελπίζετε ότι θα πάρει μαζί του το κοινό αφού φύγει από την αίθουσα; Ποιο είναι το πιο σημαντικό “μάθημα” ή συναίσθημα που θέλετε να μεταδώσετε;

Άλλοι θεατές αντιπαθούν την Ρίφενσταλ, κι άλλοι προσπαθούν να την δικαιολογήσουν. Αλλά όλοι σοκάρονται με την περίπτωση της και με όσα τους φέρνει αντιμέτωπους το έργο. Για αυτό και μετά την παράσταση δεν φεύγουν, τους βρίσκουμε να κουβεντιάζουν με έξαψη στο φουαγιέ. Το θέμα είναι ότι σήμερα, στην εποχή του ατομισμού και της ψυχικής απομόνωσης, στην εποχή που ο φασισμός ξαναγυρίζει εδώ κι εκεί, με χίλιους τρόπους, την εποχή που όλα προτρέπουν τους ανθρώπους στον ναρκισσισμό και στο μονόπλευρο κυνήγι των προσωπικών στόχων, ενάντια σε κάθε ηθική και κοινωνική ευαισθησία, η περίπτωση της Ρίφενσταλ είναι πιο επίκαιρη και σύγχρονη από ποτέ. Και το να την καταδείξει κανείς, ίσως, λέω ίσως… να είναι ένας τρόπος αφύπνισης και αποφυγής αυτής της στάσης. Ένας τρόπος να μας κάνει να κοιτάξουμε μέσα μας. Και γύρω μας. Να δούμε την κοινωνική αδικία, την εκμετάλλευση, την άνοδο του φασισμού, τους πολέμους που γίνονται, την καθημερινή γενοκτονία. Και να αναλογιστούμε αν σημαίνουν κάτι για εμάς. Αν μπορούμε να βγούμε από το κέλυφος της απάθειάς μας. Ένας τρόπος να μας ξυπνήσει.

Τι σας ώθησε να διαλέξετε το θέατρο; Τι σημαίνει για σας;

Το θέατρο έπαιξε και παίζει μεγάλο ρόλο στην προσωπική μου ιστορία. Γεννήθηκα και μεγάλωσα μέσα σ’ αυτό. Δεν νομίζω ότι θα  μπορούσα να διαλέξω κάτι άλλο. Είναι ο τρόπος να ζω παράλληλες ζωές με την δικά μου, να διαστέλλω τον εαυτό μου και να επικοινωνώ με άτομα που δεν γνωρίζω, ούτε θα γνώριζα ποτέ. Τους άλλους ανθρώπους, το κοινό.

Τι χρειάζεται κάποιος για να γίνει ηθοποιός;

Ταλέντο, ευαισθησία, διάθεση για σκληρή δουλειά. Αλλά και ήθος, αρετή και τόλμη.

Πως βλέπετε το θέατρο του σήμερα; Ο κόσμος το στηρίζει;

Νομίζω πως ναι, αφού υπάρχουν πια τόσες παραστάσεις και οι πιο πολλές ποιοτικές. Το θέατρο είναι ίσως το πιο διαδραστικό είδος τέχνης. Και οι άνθρωποι το έχουν ανάγκη. Έχουν ανάγκη τα ερωτηματικά που μας θέτει, το άγγιγμά του στην ψυχή μας.

Για πόσο διάστημα θα παρουσιάζεται την παράσταση «Η ΛΕΝΙ ΡΙΦΕΝΣΤΑΛ ΚΟΙΜΑΤΑΙ ΤΑ ΒΡΑΔΙΑ;» στο θέατρο ΜΙΚΡΟΣ ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ;

Οι παραστάσεις αρχίζουν στις 25 Οκτωβρίου και τελειώνουν τα Χριστούγεννα.

Μαίρη Ζαρακοβίτη